ارسال به دوستان نسخه چاپی
چهارشنبه، ۱ آذر ۱۳۹۶ -


  
خاطره سفال از یاد بوشهر می رود
سفالگری در بوشهر در فهرست رشته های در حال منسوخ شدن قرار دارد.

به درون کارگاه که پا می گذاری عطر خاک نمناک نفست را چه می کند. کوزه های تر همچون نوزادانی تازه متولد در کنار هم خوابیده اند و به صدای لالایی چرخ سفالگری گوش سپرده اند. اینجا همه چیز رنگ خاک دارد. رنگ پاکی و بی آلایشی ... اینجا دستانی هنرمند رنگ عشق به فضا می پاشند.
    دستانی که سالهاست آب و خاک همدمش هستند و او نیز دوستی را در حق آنها تمام کرده است. دستانی که هر چین و ترکش حکایت از سال های سال نوازش خاک را دارد، آنچنان عاشقانه که گویی امتدادی از وجود خویش را می پروراند. باورش سخت است که شاید روزی دیگر این دست ها نباشند. سخت است که هنری چندین هزار ساله را اسیر در دستان فراموشی ببینی.
    آری، سفالگری در بوشهر در فهرست رشته های در حال منسوخ شدن قرار دارد.
    این را معاون هنرهای سنتی و صنایع دستی استان بوشهر هم می گوید. احمد دهاز درباره سفالگری در استان بوشهر می گوید: نوع پوشش گیاهی، وجود دام های اهلی و شرایط خاص جغرافیایی تاثیر مستقیم بر شکل گیری محصولات صنایع دستی در این منطقه داشته و به دلیل گرمای استان و اهمیت آب، ساخت کوزه آب، کوزه قلیان و کاسه و بشقاب با استفاده از خاک رس از دیرباز رایج بوده است.
    وی می افزاید: در حفاری های اخیر در استان بوشهر قدمت آثار سفالین بدست آمده به دوره هخامنشی باز می گردد.
    به گفته وی، وجود خاک مرغوب سفالگری در شهرستان کنگان از جمله عوامل رونق این هنر در این شهر بوده و سفالگران این شهر در محله ای به نام محله کوزه گران بصورت خانوادگی مشغول فعالیت هستند.
    دهاز می گوید: علاوه بر کنگان شهرستان دشتستان نیز از مناطق مهم تولید محصولات سفالی در استان است و سفالگران در چند کارگاه تولیدی به صورت سنتی مشغول تولید ظروف سفالین هستند. وی ادامه داد: در شهرستان دشتستان به کارگاه تولید سرامیک نیز در سال های اخیر مشغول فعالیت بوده که امروز به دلیل مشکلات موجود در بخش تولید و فروش از چرخه تولید خارج شده است.
    به گفته وی، در سال های گذشته و پس از تربیت دانشجو در رشته صنایع دستی تعدادی از فارغ التحصیلان بومی این رشته در بوشهر اقدام به راه اندازی کارگاه سفال گیری با استفاده از تکنیک های جدید تولید در این رشته از قبیل نقش برجسته، حجم و کار چرخ کرده اند.
    وی معتقد است تعداد کارگاه های فعال سفالگری در استان حدود ۵ کارگاه است و همین مساله معاونت صنایع دستی استان بوشهر را بر آن داشت تا این رشته را در فهرست رشته های در حال منسوخ شدن قرار دهد و با استفاده از بودجه های تخصیص یافته در سال ۱۳۸۷ برای احیای آموزش و ترویج آن تلاش کند. دهاز در مورد برنامه های آموزشی گفت: از جمله این برنامه ها می توان به اعزام هنرمندان سفالگر به شهرهای مطرح و کارگاه های تولیدی بزرگ برای فراگیری شیوه های نوین کار، آموزش لعاب و آشنایی با شیوه های جدید با ارزیابی و بازارشناسی اشاره کرد.
    معاون هنرهای سنتی و صنایع دستی استان می افزاید: اکثر ظروف تولید شده به صورت دست ساز است و در تولید آنها از چرخ های سفالگری برقی استفاده می شود کوزه های پخت به همان شکل سنتی با مشعل های گازوئیل و یا نفت سوز است. وی در مورد نقوش این سفال ها می گوید: نقوش مورد استفاده در سفال استان بوشهر به شکل نقش کنده با ترکیبی تجدیدی از گل های پنج و هفت پر است.
    * سفال ایران در گذر ایام
    در ۶ هزار سال پیش از میلاد نخستین نشانه پیدایش کوزه پخت در صنعت سفال دیده می شود و در ۳ هزار و ۵۰۰ سال پیش از میلاد چرخ سفالگری ساده ای که با دست حرکت می کرد ساخته شد. پیدایش چرخ سفالگری تحول بزرگی را در این صنعت به وجود آورد.
    از آغاز نیمه سده گذشته باستان شناسان تعداد زیادی ظروف سفالی و اشیای رنگی در منطقه ای از مشرق ایران تا عراق و از قفقاز تا دره سند را از زیر خاک بیرون آوردند. سفال های پیش از تاریخ که در این منطقه وسیع یافت شده در شیوه و سبک ساختن تقریباً با مختصر تغییر یکنواخت و در سطح فنی به طرز اعجاب انگیزی پیشرفته است. نخستین نمونه های سفال از شوش در ایلام که نخستین سکونتگاه ایرانیان در پای فلات ایران بود، به دست آمد. سفال های شوش نه تنها مربوط به خورشوش است بلکه سفالینه هایی که از تپه موسیان در ۱۶۰ کیلومتری شوش و از سوم و تل حلف در عراق و ارزش های غربی هندوستان و بلوچستان و ... جزو طبقه سفال های شوش نامیده می شوند.
    کهن ترین ظروفی که در ایران یافت شده ظرف سیاه دودآلودی است که همانند قدیمی ترین ظروف سفالی جهان به دوره پیش از تاریخ می رسد.
    نخستین ظرف های سفالی که تاریخ آنها با روش «کربن ۱۴» به دست آمده متعلق به هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح است که در بین النهرین یافت شده است.
    کهن ترین سفالی که در ایران یافت شده نیز متعلق به همان دوره است. این ظرف دست ساز نسبتاً ابتدایی به دنبال خود ظرفی سرخ با لکه های سیاه ناشی از پخت ناقص دارد. پیشرفت فنی در حوزه کوزه گر سبب به وجود آمدن سبک جدیدی شد این سبک با تغییرات و وقفه هایی که داشت بیش از ۲ هزار سال در بعضی از مناطق فلات ایران دوام آورد.
    * سفالگری در ایران پس از اسلام
    در ابتدای ورود اسلام به ایران، سفالسازی ایرانی، ظرف های بی لعاب می ساخت و در قالب فشاری آنها را آراسته می کرد تزئین می داد و یا ظرف هایی از لعاب آبی یا فیروزه ای می ساخت. اینگونه قالب های فشاری از خاک رس بی لعاب ساخته شد و پیش از پختن آن را برای آرایش ظرف کنده کاری می کردند. در این دوره ظرف های چینی که از چین آورده شد سبب تشویق و تحریک ایرانیان در توسعه صنعت سفالسازی شد. ثعالبی و بیرونی ۲ نفر از مورخین مشهور درباره انواع سفال هایی که از چین آورده شد شرحی نگاشته و مرغوبیت آن را ستوده اند. کوششی که سفالسازان ایران در تقلید چینی های کشور چین داشتند سبب کشف لعاب جدیدی شد که سطح کاملاً سفیدی درست می کرد و به سرعت به تمام کشورهای اسلامی تا اسپانیا گسترش یافت.
    * سفالگری در دوران میانی اسلام
    در این دوره جهش چشمگیری در تمام هنرها، صنایع و علوم پدید آمد. در این زمان سلجوقیان حکومت می کردند و با این که در اصل ترک بودند ولی خود را با روش ایرانیان تطبیق دادند. در مورد سفالسازی این دوره باید گفت: عرضه طلایی چینی سازی، در ایران دوره تمام روش های فنی شناخته شده به کار برده می شد. حکاکی، برجسته کاری، شبکه سازی، قلمزنی رنگ زیر یا روی لعاب، مطلاکاری و میناکاری چنین به نظر می رسد که در آن دوره نقاشان و طراحان، استاد سفالساز رایاری می کردند و این امر عادی بوده است.
    کوشش مستمر سفالساز ایرانی برای این که بتواند با چینی ها و لعاب های ساخت کشور باستانی چین برابری کنند، موجب بوجود آمدن دو اختراع در ایران شد. نخستین اختراع ترکیب خمیر نرم با آمیخته زیادی از درکوهی و دیگری کشف مجدد لعاب قلیایی که برای آخرین بار در مصر باستان به کار می رفت، بود.
    متداول شدن لعاب های قلیایی سبب شد که فن رنگ آمیزی جدید به وجود آمد.
    * در دوران متاخر اسلامی
    در این دوران چون سفال های ایرانی بدل چینی بوده شاه عباس ۳۰ کوزه گر چینی را به ایران دعوت کرد تا سفالسازان ایرانی را در صنعت چینی سازی آموزش دهند. رهبر این عده «من اوهر» بود که در افسانه های ایرانی به نام درمن اوهری شناخته شده است. جهانگردان اروپایی که آن زمان به ایران مسافرت کرده اند، مرغوبیت و جنس اعلای فرآورده های ایرانی را تحسین کرده اند. در سده هجدهم و نوزدهم که شاهان و فرمانروایان ضعیف بودند، سقوط کلی در بیشتر صنایع در رشته ها پدید آمد ولی سفالسازان به ساخت ظرف های زیبای خود ادامه دادند.
    به درون کارگاه که پا می گذاری عطر غریب خاک، نفست را پر می کند. کوزه های تر همچون نوزادانی تازه متولد در کنار هم خوابیده اند و به صدای لالایی چرخ سفالگری گوش سپرده اند. اینجا دستانی هنرمند رنگ عشق به فضا می پاشند. اینجا خاک با تو سخن می گوید و در گوش تو زمزمه می کند من هم روزی همانند تو بوده ام.

نویسنده: شیرین مهاجری

ایران ۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۷ ۱۱:۵۶
 نظر بازدید کنندگان محترم  

نام فرستنده :
پست الکترونیک : *  
عنوان : *
تو ضیحات :
*
* :  ضروری

 

صفحه نخست | اخبار صنایع کانی غیر فلزی | تازه های علمی | صنایع | خبرگان و متخصصین  | صنایع کانی غیر فلزی در بورس | فرصت های سرمایه گذاری | کتب، نرم افزار و نشریات | تاریخ هنر شیشه و سرامیک  | سمینارها و نمایشگاهها | مناقصات داخلی | قوانین و مقررات | فرهنگ واژه ها | گالری عکس | استانداردها | اطلاعات بازار | بانک اطلاعات سیمان | بانک اطلاعات  | بانک اطلاعات شیشه | تولید کنندگان سیمان | خدمات RSS | تولید کنندگان شیشه | بانک اطلاعات کارجویان  | امکانات ویژه  | درج اطلاعات شرکتها
طراحی سایت، هاست (هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام